Frontotemporal demans (FTD), klinik olarak heterojen
sendromların, patolojik ve moleküler olarak farklı ancak örtüşen
nörodejeneratif süreçler üzerinden ortaya çıktığı bir hastalık spektrumudur.
Klinik sendromlar (bvFTD, PPA varyantları, CBS, PSP-S), frontal ve anterior
temporal beyin ağlarının seçici tutulumu ile karakterizedir; ancak altta yatan
patoloji çoğu zaman klinik fenotiple bire bir örtüşmez. Bu durum,
kliniko-patolojik yakınsama ve fenotipik çeşitlilik kavramlarıyla açıklanır. FTD’nin moleküler temeli, esas olarak üç proteinopatinin
birikimine dayanır: tau, TDP-43 ve FUS. Tauopatilerde mikrotübül stabilitesini
sağlayan tau proteininin hiperfosforilasyonu ve izoform dengesinin (3R/4R)
bozulması, nöronal ve glial agregatlara yol açarak hücresel taşıma ve sinaptik
bütünlüğü bozar. TDP-43 ve FUS proteinopatilerinde ise nükleer RNA/DNA
bağlayıcı proteinlerin sitoplazmik birikimi, RNA metabolizmasının bozulmasına,
toksik protein agregasyonuna ve hücre ölümü süreçlerinin tetiklenmesine neden
olur. Genetik mutasyonlar (MAPT, GRN, C9orf72 başta olmak
üzere), bu proteinopatileri yönlendirerek özgül patolojik alt tiplerin
gelişimine katkıda bulunur. Sonuçta FTD, ağ temelli nörodejenerasyon, protein
agregasyonu, glial disfonksiyon ve genetik yatkınlığın etkileşimiyle ilerleyen
karmaşık bir mekanistik süreçtir.
Kitap Adı:
Nörolojik Hastalıklarda Güncel Tedaviler
Atıf Sayısı :
