Ağır Zeybek Türü Oyunlarda Ayağa Çalma Unsuru, Sahneleme Problemleri Ve Elifoğlu Zeybeği Örneği
Anahtar Kelimeler
Bu bildiri, ağır zeybek türü halk oyunlarındaki "ayağa
çalma" unsurunu, bu unsurun sahneleme sürecinde karşılaştığı sorunları ve
Elifoğlu Zeybeği örneği üzerinden bir çözüm önerisini ele almaktadır. Ağır
zeybekler, solo ve ağır tempolu yapılarıyla öne çıkan oyunlardır. Bu ağır tempo
oyunun görkemini artırsa da icracının fiziksel zorlanmaları izleyiciye
yansıtmamasını gerektirdiği için icrayı zorlaştırmaktadır. Geleneksel icralarda bu zorluğu aşmak için müzisyenlerin
oyuncuya uyum sağladığı "ayağa çalma" adı verilen bir yöntem
geliştirilmiştir. Bu yöntemde normalde oyunun müziğe uyduğu hiyerarşik yapı
tersine döner ve müzik oyuncunun hareketlerine ve sinyallerine göre
şekillenmektedir. Müzisyenler oyuncunun pozlarını rahatça sergilemesi ve bir
sonraki harekete istediği zaman geçebilmesi için kısa duraklamalar ve ataklar
kullanmaktadırlar. Bu alışılagelmedik dinamik özellikle oyuncu ile müzisyenler
arasında zamanla oluşan bir tanışıklık ve uyum gerektirmektedir. Günümüzde bu tür oyunların sahnelemesinde karşılaşılan
başlıca problem canlı müzik yerine sabit bir tempoya sahip olan kayıt edilmiş
müziklerin kullanılmasıdır. Bu şekilde kayıt altına alınmış müzikler
müzisyenlerin oyuncuya ayak uydurma imkânını ortadan kaldırdığı için
"ayağa çalma" unsurunun es geçilmesine ve dolayısıyla oyunların özgün
tavrını ve ağır yapısını kaybetmesine neden olur. Bildiri içerisinde biri sabit
tempolu kayıtla diğeri canlı müzikle icra edilen iki Elifoğlu Zeybeği performansı
karşılaştırılarak bu fark somutlaştırılmıştır. Canlı icrada, "ayağa
çalma" nedeniyle melodinin ve dolayısıyla oyun figürlerinin sürelerinin
önemli ölçüde uzadığı tespit edilmiştir. Bildiri içerisinde çözüm olarak "ayağa çalma"
içeren oyunların müziklerinin geleneksel ortamdaki duraklamaları ve ritim
değişkenlikleriyle birlikte notaya alınmasını ve kaydedilmesini ve bununla
beraber müzik düzenlemesinin de bu kayda alınan notalar üzerinden
gerçekleştirilmesi önerilmektedir. Oyuncular da bu özgün kayıtlara göre
eğitilmelidir. Bu sayede, oyunların karakteristik yapısı ve sahne üzerindeki
tavrı, kayıt altına alınmış müzikler kullanılırken dahi aslına en yakın şekilde
korunabilecektir.
Bu kitabın bölümleri bulunmamaktadır.
Atıf Sayısı :