Reşat Nuri Güntekin Ve Peyami Safa’nın Romanlarında Dil, Din Ve Toplumsal Değişme: Karşılaştırmalı Sosyolojik Bir İnceleme
Anahtar Kelimeler
Bu çalışma, Reşat Nuri Güntekin’in Yeşil Gece (1928) ve Peyami Safa’nın Matmazel Noraliya’nın Koltuğu (1949) romanlarında dil, din ve
toplumsal değişme arasındaki ilişkiyi karşılaştırmalı edebiyat sosyolojisi
perspektifinden incelemektedir. Araştırmanın temel problemi, iki romancının
modernleşmenin ürettiği dinî ve ahlaki gerilimleri hangi anlatı stratejileri,
toplumsal tipler, mekânlar ve söz dağarcıkları üzerinden görünür kıldığıdır.
Nitel ve yorumlayıcı bir yaklaşımla yürütülen çalışmada yakın okuma, sosyolojik
metin çözümlemesi ve karşılaştırmalı inceleme birlikte kullanılmıştır. Yeşil Gece’de din meselesinin eğitim,
kurum, yerel iktidar ve kamusal alan ekseninde; Matmazel Noraliya’nın Koltuğu’nda ise bireysel kriz, pozitivizm,
materyalizm, psikoloji ve mistik tecrübe ekseninde yapılandırıldığı ileri
sürülmektedir. Reşat Nuri’nin dili toplumsal aktörleri sınıflandıran, çatışmayı
görünürleştiren ve kamusal dönüşümü meşrulaştıran daha dışa dönük bir işlev
üstlenirken Peyami Safa’nın dili bilinç katmanlarını, tereddüdü ve metafizik
arayışı açığa çıkaran içe dönük bir karakter taşır. Bununla birlikte her iki
roman da modernleşmeyi doğrusal ve sorunsuz bir ilerleme olarak sunmaz. Yeşil Gece’nin sonunda siyasal
değişmenin toplumsal zihniyeti kendiliğinden dönüştürmediği; Matmazel Noraliya’nın Koltuğu’nda ise
bilimsel-akılcı açıklamanın anlam, acı ve ölüm sorunlarını bütünüyle
kuşatamadığı görülür. Sonuç olarak iki eser, dinin modern toplumda ortadan
kalkmasından çok otorite, dil, kurum ve öznel deneyim düzeylerinde yeniden
konumlanmasını temsil eder. Karşılaştırma, Türk modernleşmesinin bir yandan
kamusal alanı ve eğitim kurumlarını sekülerleştirirken diğer yandan bireysel
anlam arayışını ve maneviyat ihtiyacını derinleştiren çift yönlü yapısını
ortaya koymaktadır.
Kitap Adı:
Din Sosyolojisinde Güncel Konular
Atıf Sayısı :
