Veteriner Hekimliğinde Farmakovijilans Ve Etik İlaç Kullanımı
Anahtar Kelimeler
Farmakovijilans, ilaç güvenliğinin sağlanması,
yan, istenilmeyen ve beklenilmeyen etkilerinin izlenilmesi amacıyla geliştirilen
bir bilim dalıdır. Genel olarak beşeri hekimlikle başlatılan farmakovijilans
uygulamaları, ilaçların pazarlama sonrasında güvenliğinin izlemesini, yan
etkilerin tespitini ve risklerin en aza indirilmesini amaçlamaktadır. Bu amaçla
hem öngörülen hem de nadir ters reaksiyonların belirlenmesi, ilaç
etkileşimlerinin ortaya koyulması ve farmakolojik mekanizmaların aydınlatılması
gibi görevleri bulunmaktadır. Veteriner farmakovijilans ise, bu amaçları hayvan
sağlığına uyarlayarak, veteriner hekimlikte kullanılan tıbbi maddelerin güvenli
ve etkin kullanılmasını hedeflemektedir. Yalnızca hayvanlarda ortaya
çıkabilecek advers ilaç reaksiyonlarını değil, aynı zamanda gıda güvenliği,
halk sağlığı ve çevresel etkileri de inceleyen çok fonksiyonlu bir disiplindir.
Ters ilaç etkilerinin sistematik bir şekilde sınıflandırılması yapılarak,
türlere göre değişen farmakokinetik/farmakodinamik ayrımlar ile genetik ve
çevresel faktörler gözetilerek risk–yarar durumunu ortaya koyar. Türkiye’de
veteriner farmakovijilans, Sağlık Bakanlığı Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu
(TİTCK) tarafından yürütülmektedir. Yürütülen bu sistem, Veteriner Tıbbi
Ürünlerin Kayıt Edilmesine İlişkin Teknik Gerekliliklerin Uyumlaştırılması
Konusunda Uluslararası İş Birliği ve Avrupa Birliği standartlarına entegredir. İlaçların
etik kullanılmasının, farmakovijilansın esas hedefleriyle direkt olarak
bağlantılı olduğu bilinmektedir. Etik kullanım, sadece hayvan sağlığını
korumakla kalmayıp, aynı zamanda ilaç ve gıda güvenliği, halk sağlığının
korunması ve çevresel güvenliği de garanti eder. Farmakovijilansın etkin bir
şekilde uygulanması noktasında, denetleyici kurumlar, ilaç firmaları, veteriner
hekimler ve ilaç araştırma-geliştirme kuruluşları arasındaki doğru ve aktif bilgi
paylaşımı, etkin gözlemleme programları ve farmakoepidemiyolojik çalışmaların rolü
önemlidir. Yakın gelecekte, dijital bilgi paylaşımları ve yapay zekâ programları
kullanılarak risk değerlendirmelerinin yapılması ve uluslararası veri ağları
sayesinde, veteriner farmakovijilansın kapsamı genişletilerek ilaçların ters
reaksiyonlarının oluşumunu engellenebilecek, etik ilkeler kapsamında ilaç
güvenliğinin artırılmasına katkıda bulunabilecektir. Sonuç olarak, veteriner
hekimliğinde farmakovijilans ve etik ilaç kullanımının, veteriner hekimler ve
hayvan sağlığını ilgilendiren personellerin bilimsel, güvenli ve sorumlu
uygulamalarını destekleyen stratejik bir öneme sahip olduğu düşünülmektedir.
Kitap Adı:
Temel Veteriner Farmakoloji
Atıf Sayısı :
