Sosyal Bilimlerde Paradigma Değişimi Ve Planlama Kuramlarına Etkileri

Yayın Yılı: 2026
Sayfa Aralığı : 309-336
Kitap Dili : Türkçe

Anahtar Kelimeler


Bu çalışma, kent planlama düşüncesinin tarihsel gelişimini Thomas S. Kuhn'un (1962) paradigma kuramı çerçevesinde yeniden değerlendirmektedir. Bu kapsamda Kuhn'un (1962) paradigma kuramı, planlama tarihine birebir aktarılan bir bilimsel gelişim modeli olarak değil, planlama düşüncesindeki kuramsal dönüşümleri ve baskın planlama rasyonalitelerinin değişimini yorumlamaya olanak sağlayan analitik bir çerçeve olarak ele alınmaktadır. Analiz sonucunda, 1900–1950 döneminin ortak bir planlama paradigmasının henüz oluşmadığı paradigma öncesi evreyi, 1950–1960 döneminin akılcı kapsamlı planlama kuramının baskın planlama yaklaşımı olarak kurumsallaştığı paradigma gelişimi evresini, 1960–1970 döneminin bu kuramın olgunlaştığı ancak ilk kuramsal sorgulamaların ortaya çıktığı Paradigmanın olgunlaşması ve içsel gerilimler evresini, [H1] [AA2] 1970–1980 döneminin akılcı kapsamlı planlama kuramının toplumsal eşitsizlik, katılım ve belirsizlikleri açıklamadaki sınırlılıklarının belirginleştiği paradigma anomalisi evresini, 1980–2000 döneminin ise iletişimsel, savunucu ve eleştirel planlama yaklaşımlarının güç kazandığı paradigma krizi sürecini temsil ettiği belirlenmiştir. 2000 sonrası dönemde planlama düşüncesi, stratejik mekânsal planlama, sürdürülebilirlik, dirençlilik ve yönetişim ekseninde farklı kuram ve yaklaşımların birlikte var olduğu çoğulcu bir yapıya evrilmiştir. Bulgular, planlama düşüncesinin tarihsel gelişiminin, tek bir paradigmanın yerini diğerinin aldığı doğrusal bir süreçten ziyade, farklı kuramsal yönelimlerin tarihsel ve toplumsal bağlama bağlı olarak örtüştüğü, etkileştiği ve yeniden yorumlandığı dinamik ve çok katmanlı bir dönüşüm süreci olduğunu ortaya koymaktadır. Bu çerçevede çalışmanın kuramsal katkısı; (i) planlama düşüncesinin tarihsel gelişimini Kuhn'un (1962) paradigma kuramı ışığında bütüncül bir analitik çerçevede yeniden yorumlaması; (ii) planlama kuramındaki dönüşümün, paradigma değişiminden çok, farklı kuram ve yaklaşımların birlikte var olduğu çoğulcu bir yapı içinde gerçekleştiğini göstermesi; ve (iii) metodolojik çoğulculuk, aktörler arası müzakere ve öğrenme temelli yaklaşımların çağdaş planlama kuramının temel bileşenleri olduğunu ortaya koymasıdır.  Sonuç olarak çalışma, 21. yüzyıl planlama anlayışının iklim değişikliği, dijital dönüşüm, göç ve artan kentsel belirsizlikler karşısında adaptif, esnek ve çok aktörlü yönetişim anlayışına dayanan çoğulcu bir epistemolojik zemine ihtiyaç duyduğunu ortaya koymaktadır. Bu doğrultuda planlama kuramları, söz konusu dönüşümlerin anlaşılması ve sürdürülebilir, kapsayıcı ve dirençli kentlerin geliştirilmesi için önemli bir kuramsal çerçeve sunmaktadır.

Kitap Adı: Kent Ve Kentsel Planlama Kuramları
Yayın Yılı: 2026
Sayfa Sayısı: 344
DOI: 10.37609/akya.4345
Kitap Dili : Türkçe
Kitaba Git

Atıf Sayısı :